Kayıp Bir Film – Bereketli Topraklar Üzerinde

Kayıp Bir Film – Bereketli Topraklar Üzerinde

Bugün 1 Mayıs  İşçi ve Emekçiler Bayramı. Türk Sinemasında da birçok eser bu konuyu ilham alarak,  İşçi ve Emekçiler insanların sorunlarını dile getiren  işler ortaya çıkarmıştır. 1979 yapımı yönetmenliğini Erden Kıral’ın yaptığı, Orhan Kemal’in ünlü romanından uyarlanan Bereketli Topraklar. İşçi sınıfını çok iyi anlatan  bol ödüllü bu filmi diğer filmlerden ayıran özelliği ise çok başka. Bugün Youtube üzerinden kolaylıkla izleyebileceğimiz bu filmin yayınlandığı dönemde yasaklanan,negatifleri kaybolan ve 28 yıl sonra vizyona giren bu filmin hikayesini sizlerle paylaşmak istiyorum.

Filmin konusu ise, köyden üç arkadaş; Köse Hasan, Pehlivan Ali ve Yusuf, iş bulup çalışmak için Çukurova’ya gelirler. Önce bir fabrikada, ardından bir inşaatta, sonra da çeltik tarlalarında çok ağır koşullarda işçilik yapmaya başlarlar. Bu arkadaşların her biri için kader farklı bir yol çizmiştir. Ne yazık ki bu yolların hiçbiri için hayırlı olmayacaktır.

Orhan Kemal’in 1930’lu yıllarda Adana’da çırçır fabrikasında çalışırken edindiği tecrübelerden yola çıkarak yazdığı Bereketli Topraklar Üzerinde, modernleşmeye çalışan bir ülkenin Çukurova özelinde bir panoramasını çiziyordu. Orhan Kemal kitapta üretim ilişkilerini ve emeğiyle iş gücünü sırtlayan işçi ve ırgatların çalışma koşullarını ve mücadelelerini anlatıyordu. Erden Kıral kitabı 1979 senesinde sinemaya uyarlamak istemişti. Filmin senaryosunu da aynı zamanda filmde de rol alan usta oyuncu Tuncel Kurtiz yazmıştı. Filmin yapım aşamasında da birçok sorun yaşanmasına, bütçe sorunları nedeniyle oyuncuların hem kamera arkası hem de önünde çalışmaya başlamasına, Adana’nın sıcak havası nedeniyle oluşan böceklere, dönemin siyasi gruplarının engellerine ve diğer bütün sorunlara rağmen çekimleri bitirmeyi başarmışlar.

Filmin ilk kez 13 Eylül 1980’de başlayacak olan Antalya Film Festivali’nde gösterilmesi planlanıyordu. Ama festivalin başlama tarihinden bir gün önce 12 Eylül Darbesi oldu. Darbenin akabinde Bereketli Topraklar Üzerinde gösterime girdi. Ne kadar gösterimde kaldığı bilinmiyor filmin. Filmin oyuncuları sürenin bir hafta olduğunu söylüyorlar. Erol Demiröz bu konu hakkında “Ben her filmimi birkaç kere izlerim. Ama bu filmi bir kere izleyebildim” dedi. Adana Sıkıyönetim Komutanlığı filmi uygunsuz buldu ve gösterimini yasakladı. Samancılar bunun nedenini filmin bir başkaldırış hikayesi olmasından kaynaklandığını söyledi. Darbeden 1 yıl sonra film Antalya Film Festivali’nde yeniden gösterildi. Yarışmada Bereketli Topraklar Üzerinde öne çıktı. Kültür Bakanı Sinema Daire Başkanı, jüri üyesi Burçak Evren’den En İyi Film ödülünü kendilerine bırakmasını istedi. Evren bu teklife çok şaşırdı. Bereketli Topraklar Üzerinde filminin alacağı olası bir En İyi Film ödülünü engellenmeye çalışıldığının farkına vardı. Jüri toplantısında Evren ödülün Bereketli Topraklar Üzerinde’ye verilmesini istedi. Bakanlık üyeleri bunu onaylamadı. O yıl hiçbir filme En İyi Film dalında ödül verilmedi. Kıral, En İyi Yönetmen ödülünü, Yaman Okay da En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. Jüride tartışmalar yaşandığını öğrenen Kıral, kendisine verilen ödülü kabul etmedi.

 

Sinema Yazarları Derneği, yılın en iyi filmi olarak Bereketli Topraklar Üzerinde’yi seçti. Avrupa’da üretilen en iyi filmin seçilmesi için Strasbourg’da oylama yapıldı. Film en başta ilk beşe kaldı. Verilen karar ile Bereketli Topraklar Üzerinde 1981 yılının En İyi Avrupa Filmi seçildi.Ödülü almak için Paris’e çağrılan Erden Kıral yurt dışı yasağı nedeniyle gidemedi. Bu yüzden kurum yetkilileri ödülü vermek için İstanbul’a geldi. Ancak birkaç kişi Kıral’ı engelledi ve yetkililerden uzaklaştırdı. Kıral beş yıl sonra Paris’e ödülü almaya gider ve bu sırada bilinmeyen bir güçler tarafından, filmin negatif kopyasının tutulduğu depodan çalınır. Avrupa da dahil olmak üzere her yerde filmi arayan Kıral’ın çabaları sonuçsuz kalır.

Kıral yıllarca filmin negatiflerini aradı. Ailesine bile kendisinin ölmesi takdirinde negatifleri bulmalarını vasiyet bıraktı. Yıllar sonra Kıral negatiflerin izini buldu ve negatiflerinin İsviçre’de bir stüdyoda olduğunu haber alan bir yakını sayesinde filmin izi bulunur.Yapımcılardan Nurettin Sezer negatifleri İsveç’e götürmüştü. Tuncel Kurtiz negatiflerin kaybolmadığını savunuyor. Kurtiz’e göre filmin yapımcısının filmi korumak için negatifleri İsveç’e götürdüğünü söylüyor. Ne olduğu tam olarak hala bilinmemekle birlikte filmin İsviçre’de bulunan negatifini Kıral , para vererek kendi filminin negatiflerini satın aldı.

Erden Kıral, “Bu duruma sevineyim mi, üzüleyim mi bilemiyorum, şaşkınlık içindeyim. Bir yandan da seviniyorum. Çocuğuma ve yakınlarıma, ‘benden sonra bu filmi mutlaka bulun ve gösterin’ demiştim. Şimdi ele geçirdik” diyor ve ekliyor: “28 yıl sonra çocuğumu bulmuş gibiyim”. Öte yandan, filmin çekimleri de apayrı bir macera. Çukurova’nın deltalarında gerçekleştirilen çekimler sırasında, ıslak pirinç tarlalarında çalışan ekip tuhaf böcekler tarafından ısırılmış. Daha sonra yaraya dönüşen bu ısırıklar, 5-6 yıl boyunca geçmemiş. Zorlu koşullarda gerçekleştirilen filmin çekimleri sırasında, ekibin parası bitince seti terk eden işçilerin yerine filmin oyuncuları set işçisi olarak çalışmış. Parasızlık nedeniyle haftalıkları dahi ödenemeyen oyuncular, filmi sahiplenmiş ve eşleri dahi, kollarındaki bilezikleri satarak filme destek olmuşlar. Erden Kıral, “bu film sevgiyle yapılmıştır” diyor ve ekliyor: “Filmin anlattığı kadar, çekerken yaşadıklarımız benim için çok önemlidir.” Filmin oyuncularından Erkan Yücel, Yaman Okay, Osman Alyanak, Özcan Özgür ve Kaplan Tarsuslu gibi birçok isim, bugün aramızda değil. Yönetmen Erden Kıral, “o güzel insanlar diye andığı bu isimlerin beyaz perde’de tekrar anılacak olmalarından da çok memnunum” demiştir.

 

Film yasaklanmasından 28 yıl sonra, 2 Mayıs 2008’de seyirci ile buluşabildi. İstanbul Film Festivali’nde gösterilmiş oldu. Seyircinin yoğun ilgisi nedeniyle programa ek seans eklendi.Birçok sinema eleştirmenlerden de olumlu yorum aldı. Hala bu başyapıtı izlemediyseniz mutlaka izleyin.

Post a Comment